Gediz Köprüsü (Beşli Köprü)

Birinci Dünya Savaşı sırasında buraya bir köprü yapılması zorunlu olmuş ve askerler tarafından tahta bir köprü yapılmıştı. Bu köprü  İzmir – Bergama Şosesinde Gediz Nehri üzerinde idi. Ancak eskimiş olduğu için sürekli onarıma ihtiyaç duruyordu. Köprünün esaslı şekilde yeniden yapılması gerekmişti. Köprü öncelikli yapılacak işler listesine konsa da bütçe darlığı nedeniyle başlanamamıştı. Sonunda İzmir Vilayetinin köprü masrafının bir kısmını üzerine alması ile inşaatın eksiltmeye konmasına imkan doğmuştur.

Köprü inşaatının keşif bedeli 163.144 lira olarak tespit edilmiş ve ihale sonucu % 24.25 indirim ile Müteahhit Hayri Kayadelen’e verilmiştir. Fakat müteahhit işi İnşaat İdari Fenniyesi Şirketi Mehmet Galip ve Fescizade İbrahim’e devretmişti. Bu şirket ile 21 Şubat 1933 tarihinde sözleşme imzalanmıştır.

Eksiltmeye esas olarak; biri kemer altta 6×30.00m açıklığında ve diğeri kemer üstte 6×31.33m açıklığında olmak üzere iki proje hazırlanmış, bunlardan birinin seçimi, kazı sonunda görülecek zeminin durumuna bırakılmıştır. İnşaat esnasında köprü yeri biraz değiştirilerek bir açıklık kaldırılmıştır. Böylece köprü 31.33 açıklığında 5 gözden oluşmuştur.

Temel Yapımı:

Önceden yapılan sondajlar sonucunda zeminin 25 metre derinliğe kadar ince ve akıcı mil ve ondan sonra kilden ibaret olduğu saptanmıştır. Köprünün temelleri genelde ahşap kazıklar üzerine dayanmaktadır.

Menemen tarafındaki kenar ayak temel kazısı ahşap palplanş yardımı ile yapılmıştır. Temel tabanı alçak su seviyesinden 2.70 aşağısına kadar indirilmiştir. Palplanş etrafında zeminin ve suyun etkisiyle temel tabanında zemin kabardığından kazı zorlukla yapılmıştır.

Orta ayaklarda kazı projede görüldüğü şekilde dışarıdaki demir ve içerideki ahşap olmak üzere iki sıra palplanş ile yapılacaktı. Böylece demir palplanşın birkaç defa kullanmak üzere tekrar çıkarılması düşünülmüştü. Fakat zeminin palplanşların çakılmasına fazla zorluk göstermesi ve demirlerin bozulmasıyla İzmir tarafındaki birinci ve ikinci orta ayaklar etrafına çakılan demir palplanşların çıkarılmasından vazgeçilerek diğer iki orta ayak ile Bergama kenar ayağında kazı keson ile yapılmıştır. Kazıklar zorlukla çakılabilmiş ve zemine en az 6–8 metre kadar girmiştir. Temeller oyuntuya karşı anroşmanla kaplanmıştır.

Temeller ile ilgili bilgiler aşağıdaki tabloda özetlenmiştir.

Yeni bir buluş: Köprünün çekmeye çalışan döşeme, askı ve gergilerinin çatlamaması için döşeme betonu boydan boya dökülmeyerek ortada bir kısım bozulmalardan etkilenmeyecek şekilde sonraya bırakılmıştır. Askı ve gergilerle beraber bu kısım betonu üst yapı iskeleden alındıktan ve bu suretle askılar ve gergiler demirleri yüklendikten sonra dökülmüştür. Bu inşa tarzı ilk defa bu köprüde uygulanmıştır.

Törenden sonra bütün heyet otomobillerle kavşak yolunun üzerinden geçerek ahşap köprüye gitmiş ve üzerinden son defa olarak alay halinde geçmiştir.