Menemenli Mehmed Reis
Osmanlı deniz haritacılığının 16. Yüzyıl sonuna tarihlenen bu eşsiz örneği, İtalya’nın Venedik kentinde, Correr Müzesi’nde bulunmaktadır. 1590 yılında Menemenli Mehmed Reis tarafından yapılan bu deniz haritasında; Batı Anadolu kıyıları, Ege Denizi, Yunan Yarımadası yer alır. Türk haritacılık geleneğinin tipik ürünlerinden olan Menemenli portolonunun en büyük özelliği, elimizde bulunan diğer harita ve atlaslar gibi Osmanlı Sarayı’na ya da makam sahibi kişilere sunulmadan günümüze ulaşmış tek örnek olmasıdır.
Harita, 81×56 cm. boyutlarında, 1:1.200.000 ölçeğinde olup, üzerinde yapımcısının kimliği ve yapım tarihi açıkça yazılıdır. Harita üzerinde yer alan Osmanlıca yazılar, denizcilerimizin terminolojisine tamamen uygundur. Menemenli’nin haritası, Ali Macar Reis Atlası’nın altıncı haritasına çok benzemekte, ancak dikkatle incelendiğinde çizimlerin modern haritalara daha yakın olduğu görülmektedir.
Menemenli Mehmed Reis, 16. yüzyılın sonlarında Osmanlı denizciliği içinde adı geçen, Menemen kökenli bir denizci ve haritacıdır. Hayatı hakkında ayrıntılı bilgiler günümüze ulaşmamış olsa da, kendisine ait olan portolan haritası, onun denizcilik alanındaki önemini ortaya koymaktadır.Portolanlar, dönemin kaptanları için hazırlanan, kıyı çizgilerini, limanları ve seyir rotalarını gösteren son derece işlevsel deniz haritalarıydı.
Menemenli Mehmed Reis’in hazırladığı bu portolan, Osmanlı denizcilik bilgisinin yalnızca Avrupa’dan kopyalanmadığını, özgün bir birikime dayandığını göstermesi açısından dikkat çekicidir.Bu portolanın bilinen tek orijinal nüshası bugün İtalya’nın Venedik kentinde, Museo Correr’de muhafaza edilmektedir. Bu durum, Menemenli bir denizcinin eserinin yüzyıllar sonra bile uluslararası öneme sahip olduğunu göstermektedir.Menemenli Mehmed Reis, ardında çok sayıda belge bırakmamış olsa da, tek bir haritayla Osmanlı denizcilik tarihine kalıcı bir iz bırakmıştır.